De Oude Kerk aan het Wilhelminaplein

Een uitstapje naar mijn geboortegrond brengt ons naar Heemstede. J.L. Terwen liep hier na een bezoek aan Haarlem langs en bekeek een keur van al of niet nog bestaande bouwwerken in deze omgeving voordat hij richting Alkmaar ging.

Bij het Oude Slot

In 1859 waren er nog meer dan 1100 gemeentes in Nederland. Dit aantal is inmiddels door herindelingen teruggebracht tot 355 per 1 januari 2019. Dat betekent dus dat iedere gemeente groter is geworden. Iedere gemeente? Nee, Heemstede is er een, die kleiner is geworden. Heemstede is al sinds de invoering van de gemeentes steeds hetzelfde gebleven qua grenzen en alleen in 1927 annexeerde Haarlem een flink stuk en dat was het dan wel.

Als dorp was Heemstede maar klein, naast het dorpsplein, sinds 1898 Wilhelminaplein geheten, waren er maar een paar dicht bewoonde straten, namelijk de Voorweg, de Achterweg, de Cloosterweg en de Camplaan. Wat verderop lagen wat buurtjes zoals de Zandvaartbuurt en Berkenrode, in het zuiden De Glip. Het gemeentehuis was nog maar net uit het dorpscentrum verdwenen en sinds 1855 gevestigd in het huis Overlaan verderop aan de Camplaan, nu het Raadhuisplein. Het werd in 1909 vervangen door het huidige karakteristieke gebouw van Jos Cuijpers en Jan Stuijt.

De oude kern van Heemstede kent nog twee markante gebouwen, dat zijn de kerk aan het Wilhelminaplein en het Oude Slot, ooit de woonplaats van de Ambachtsheren van Heemstede, de feitelijke bestuurders voordat burgemeesters hun intrede zouden doen. Terwen bekijkt er nog meer, waaronder wat buitenplaatsen, maar laat ik hier een beginnetje maken.

Het Oude Slot met de Pons Pacis uit 1648.

De Oude Kerk werd gebouwd in de jaren 20 van de 17’de eeuw, nadat de oorspronkelijke nog katholieke versie uit de 14’de eeuw vernield werd tijdens het beleg van Haarlem in 1573. De verwoeste kerk was in of kort na 1345 gesticht ter nagedachtenis van de Hollandse graaf Willem IV, die in dat jaar omgekomen was in de strijd tegen de Friezen bij Warns. Het was ambachtsheer Adriaan Pauw, in het dagelijks leven koopman en pensionaris van Amsterdam, later raadpensionaris, die het initiatief voor de herbouw nam. Hij werd in 1653 ook in deze kerk begraven, en in de volgende 120 jaar ook zijn familieleden en nazaten.

Een gebouw dat ook onlosmakelijk met Adriaan Pauw geassocieerd is, is het Oude Slot, dat op een kleine kilometer van het voormalige dorpscentrum staat en dichtbij de Ringvaart van de Haarlemmermeer. Van het oorspronkelijke kasteel uit de 13’de eeuw is niets meer te zien, maar fundamenten zijn niet meer aanwezig. Het laatste kasteelgebouw van 2 eeuwen later werd in 1810 afgebroken en ook Terwen heeft daar niets van gezien. Wel heeft hij de nog altijd aanwezige toegangsbrug gezien. Deze Pons Pacis werd gebouwd in opdracht van Adriaan Pauw naar aanleiding van de Vrede van Münster waar hij aan mee onderhandeld en ondertekend had.

De 19’de eeuwse opbouw van het landgoed Het Oude Slot werd gedaan in opdracht van de toenmalige notaris en burgemeester Jan Dólleman (1810-1878), lid van een bekende Heemsteedse familie van bestuurders en diplomaten.

Na dit uitstapje keer ik volgende keer terug naar Amsterdam.